Υπάρχει αδιέξοδο πράγματι, ή πρόκειται περί μυωπίας και μυθοπλασίας? Ας δούμε τα γεγονότα: Έγινε διαγωνισμός για «προμήθεια και μεταφορά» της λάσπης (μεταφορά που;) με «ενδεχόμενη επεξεργασία και σταθεροποίηση…» (άρα, ενδεχόμενη μη επεξεργασία) και «μοναδικό κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή» (ως εάν πρόκειται για μια απλή κατασκευή ή μεταφορά). Εύλογες οι απορίες: Γιατί όχι «αξιοποίηση» της λάσπης; Γιατί αγνοήθηκαν οι συνταγματικά επιβαλλόμενες αρχές της βιωσιμότητας, δηλαδή συν-θεώρηση περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων; Γιατί αγνοήθηκε η Αρχή της Εγγύτητας (υποχρέωση επεξεργασίας στον πλησιέστερο δυνατό χώρο, δηλαδή πάνω στην Ψυττάλεια); Ή η επιστημονική γνώση (ακόμα και στα ελληνικά ΑΕΙ-ΤΕΙ) ως προς εναλλακτικές και δοκιμασμένες μεθόδους επεξεργασίας;
Ακυρώνεται ο διαγωνισμός. Επαναλαμβάνεται και κατακυρώνεται στον μειοδότη (€ 39 ανά τόνο). Όπως αναμενόταν, η λύση της χαμηλότερης τιμής δεν ήταν βιώσιμη αφού δεν είχε την κοινωνική συναίνεση. Ακυρώνεται ο μειοδότης χωρίς επιπτώσεις (;), κατακυρώνεται στο δεύτερο μειοδότη (41 €/τόνο) –πάλι αγνοώντας τη διάσταση της βιωσιμότητας. Η συνεχιζόμενη κοινωνική απόρριψη συνοδεύει με αίμα την απορία: Αγνοούσαν τη συνέργεια στερεών και υγρών αποβλήτων; Αδιαφορούσαν για το που θα πάει και σε ποια μορφή η λάσπη; Βλέπουν την τριετία και αδιαφορούν για την 50ετία;
Ας δούμε τα οικονομικά στοιχεία: 800 χιλιάδες τόνοι λάσπης σε τρία χρόνια μεταφράζεται σε 33 εκατ. ευρώ. «Είναι πολλά τα λεφτά» και θα έπρεπε να αποτελούν πρόκληση για αναζήτηση νέων ιδεών –τουλάχιστον εξέταση εκείνων που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Υπάρχουν διέξοδοι, υπάρχουν κι άλλες λύσεις. Είναι, λέει, σήμερα δέσμιοι των προκηρύξεων και των αναθέσεων. Μήπως όμως η έννοια της ανωτέρας βίας (συγκρούσεις στους δρόμους) επιβάλλει να αρθούν όλοι οι αρμόδιοι πάνω από τους κανόνες που οι ίδιοι διαμόρφωσαν (ας πούμε κατά λάθος), ώστε να υπηρετείται το μακροπρόθεσμο δημόσιο συμφέρον (οικονομικό και περιβαλλοντικό);
Η τριετής (μόνο;) αναστολή του αδιεξόδου στα Άνω Λιόσια μάλλον δεν θα επιφέρει μακροχρόνια ειρήνη. Η περιβόητη εγκατάσταση ξήρανσης δεν αποτελεί μόνιμη λύση. Από το 2007, η απόρριψη λάσπης σε χωματερές δεν θα επιτρέπεται, βάσει Κοινοτικής Οδηγίας. Η λάσπη πρέπει να αλλάξει μορφή και από αποφευκτέα να γίνει ευπρόσδεκτη. Αναζητείται συνεπώς μόνιμη λύση που, εκτός από οικονομικά συμφέρουσα (πρόβλημα χρημάτων δεν φαίνεται να υπάρχει) να είναι περιβαλλοντικά και κοινωνικά αποδεκτή σε μακροπρόθεσμη βάση. Η λεγόμενη «εδαφοποίηση» (όρος που επινοήθηκε από κάποια εταιρία –κενός νοήματος και επιστημονικού αντικρίσματος — και που ασμένως υιοθετήθηκε ως «σανίδα σωτηρίας» από απελπισμένους «ναυαγούς»), δεν αποτελεί εγγύηση. Άλλωστε, πού αλλού έχει εφαρμοστεί;
Αλλά, το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν κι άλλες πόλεις της χώρας. Η λάσπη οδηγείται σε χωματερές (επικρέμαται και εδώ το ευρωπαικό πρόστιμο). Αντίθετα, σε άλλες πόλεις, η λάσπη γίνεται ανάρπαστη από γεωργούς. Μύθοι και τεχνητά αδιέξοδα διαπερνούν το πρόβλημα!
Θεωρούμε ότι η κομποστοποίηση της λάσπης είναι μια βιώσιμη λύση --όπως θα ήταν και η θερμική επεξεργασία της. Και οι δυο με πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Η αξιολόγηση τους πρέπει να γίνει σε σύγκριση και με την «τρέχουσα» επιλεγμένη (;) λύση, την «καυτή πατάτα» που δικαίως προκαλεί αγανάκτηση στον κ. Σουφλιά, τον «κληρονόμο» της. Το 1999 είχαμε ένα «ΧΥΤΑ» και η λάσπη πήγαινε εκεί. Το 2004 είχαμε και πάλι ένα «ΧΥΤΑ» και η λάσπη πάλι εκεί. Προμελετημένα αδιέξοδα;
Εδώ θα αναφερθούμε στην κομποστοποίηση που μπορεί να γίνει σε κλειστές κυψέλες, με πλήρη έλεγχο των βιολογικών διεργασιών, με αποτέλεσμα την πλήρη απουσία ενοχλητικών οσμών (χρησιμοποιούνται βιόφιλτρα) και την εξασφάλιση της ποιότητας του προϊόντος. Το κυριότερο, εν προκειμένω, είναι η ελάχιστη απαίτηση σε χώρο. Για τις 220.000 τόνους το χρόνο, απαιτείται έκταση 12 στρεμμάτων, που μπορεί να εξασφαλιστεί στην Ψυττάλεια. Η μέθοδος χρησιμοποιείται σε εκατοντάδες εγκαταστάσεις σε άλλες χώρες. Ανακατευόμενη με κλαδιά, η λάσπη γίνεται κομπόστ (εδαφοβελτιωτικό), το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τα εξής: Αποκατάσταση λατομείων, αναδασώσεις, καλλιέργειες (υπό προϋποθέσεις), σε πάρκα και δημόσιους χώρους, αποκατάσταση χωματερών, αποκατάσταση τραυματισμένου φυσικού ανάγλυφου, ερημοποιούμενες εκτάσεις.
Το προϊόν (κομποστ) ενδεχομένως να έχει και οικονομική αξία. Ήδη στο ΤΕΙ Ηρακλείου λειτουργεί (από το 1999) πιλοτική μονάδα κομποστοποίησης και το παραγόμενο κόμποστ χρησιμοποιείται σε καλλιέργειες (υπό προυποθέσεις), στην ανάπτυξη πρασίνου και ως βιόφιλτρο που χρησιμοποιείται από ξενοδοχεία. (Η εναλλακτική πηγή είναι εισαγόμενο βιόφιλτρο κόστους πάνω από € 100 τον τόνο). Επισημαίνεται ότι όλες οι σημαντικές ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις της χώρας μας χρειάζονται το βιόφιλτρο. Και ας μην ξεχνάμε τις χιλιάδες ανεξέλεγκτες χωματερές που πρέπει να «κουκουλωθούν».
Πόσο κοστίζει η μέθοδος των κλειστών κυψελών; Εδώ αναδύεται το ενδεχόμενο συνεργασίας του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα (στα πλαίσια του Ν/Σ που συζητείται στη βουλή). Με βάση αντίστοιχες εγκαταστάσεις σε άλλες χώρες, που λειτουργούν επί σειρά ετών επιτυχώς, εκτιμάται ότι για την περίοδο των 3 ετών, το πλήρες κόστος ανά τόνο λάσπης θα είναι 40 έως 50 ευρώ ανά τόνο, ανάλογα με το ποιος πληρώνει για τη μεταφορά των κλαδιών στην Ψυττάλεια. (Σήμερα, οι ίδιοι οι Δήμοι πληρώνουν για τη μεταφορά των κλαδιών τους σε χωματερές στην Αττική). Το μέσο κόστος μεταφοράς του προϊόντος (κομπόστ) κάπου στην Αττική εκτιμάται σε 10 €/τόνο. Τα παραπάνω συγκρίνονται με τα 41 €/τόνο της «τρέχουσας» λύσης. (Συγκρίνονται επίσης με το κόστος των 40 εκατ. ευρώ της «ελπιδοφόρου» μονάδας ξήρανσης).
Εκτός, όμως, από τα οικονομικά οφέλη, επισημαίνονται και τα εξής:
· Η εξασφάλιση εδαφοβελτιωτικού καλής ποιότητας, υγειονοποιημένο, σύμφωνα μες διεθνή στανταρντς.
· Δεν μεταφέρεται η επικίνδυνης λάσπη μέσα από κατοικημένες περιοχές.
· Δεν υπάρχουν οσμές ούτε κατά την επεξεργασία ούτε κατά τη μεταφορά
· Δεν επιβαρύνεται η χωματερή Ά. Λιοσίων. Τουναντίον, εξασφαλίζεται υλικό κάλυψης που σήμερα μεταφέρεται εκεί από άλλες περιοχές.
· Εξασφαλίζεται υλικό για επικάλυψη και αποκατάσταση λατομείων, ή ανάπλαση «πληγωμένων» περιοχών (π.χ. Σχιστός, Μεγαλόπολη, Λαύριο).
Πάνω από όλα, όμως, αποκαθίσταται η κοινωνική γαλήνη.
Η μέθοδος της κομποστοποίησης, που μπορεί να ενεργοποιηθεί άμεσα, μπορεί να συνυπάρξει με τη μονάδα ξήρανσης, όταν αυτή γίνει (σε 3, ας πούμε, χρόνια). Το προς ξήρανση υλικό θα έχει 25% λιγότερη υγρασία, που σημαίνει μείωση του κόστους ξήρανσης. Εκτός αυτού, θα παράγεται αναγκαίο και χρήσιμο προιόν.
Τελικό σχόλιο: Η Πολιτεία πρέπει να αναζητά λύσεις που δεν στηρίζονται στο εισαγγελικό ξίφος για επίλυση γόρδιων αδιεξόδων. Πρέπει να ετοιμάζεται για τα αναδυόμενα «λασπωμένα» αδιέξοδα στις άλλες πόλεις. Να διερευνούνται εναλλακτικές λύσεις, στηριζόμενοι και στην εμπειρία άλλων χωρών. Να δίνονται κατευθύνσεις –τουλάχιστον στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας-- για περαιτέρω διερεύνηση. Έτσι πρέπει να σχεδιάζεται το μέλλον –για να μην δημιουργούμε Ψυττάλειες και Κουρουπητούς.
Β. Μανιός , Καθηγητής ΤΕΙ Ηρακλείου
Δ. Παναγιωτακόπουλος, Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής ΔΠΘ
